Nauka na czasie: “Wirus Shamonda przeskoczył na ludzi” – czy rzeczywiście?
Podcast
Crazy Nauka
Co tydzień opowiadamy o nauce: o wielkich odkryciach i głębokich porażkach, o zagadkach, które pomaga rozwiązać, i mitach, które trzeba obalić. Prowadzą Ola i Piotr Stanisławscy.
Seria o tabu: czy biologia uzasadnia zakaz kanibalizmu?
Kanibalizm budzi w nas głęboki wstręt, ale czy ta odraza jest wrodzona, czy ukształtowana przez kulturę? Dlaczego w różnych epokach i kulturach ludzie jedli innych ludzi? I czy zakaz kanibalizmu jest w istocie mechanizmem obronnym przed chorobami zakaźnymi? W drugiej…
Poprzednie odcinki
Nauka na czasie: “Wirus Shamonda przeskoczył na ludzi” – czy rzeczywiście?
Seria o tabu: biologia kazirodztwa i chowu wsobnego
Kiedy Ludzie mieli okrągłe domy i kamienne naczynia – nadajemy z Cypru sprzed 9000 lat
Nauka na czasie: co z tą dżumą w rosji? SprawdzamyWszystkie odcinki
184 odc.
Seria o tabu: czy biologia uzasadnia zakaz kanibalizmu?Kanibalizm budzi w nas głęboki wstręt, ale czy ta odraza jest wrodzona, czy ukształtowana przez kulturę? Dlaczego w różnych epokach i kulturach ludzie jedli innych ludzi? I czy zakaz kanibalizmu jest w istocie mechanizmem obronnym przed chorobami zakaźnymi? W drugiej…
Nauka na czasie: “Wirus Shamonda przeskoczył na ludzi” – czy rzeczywiście?Opowiadamy o pierwszym – niepotwierdzonym jeszcze w 100 proc. – przypadku śmierci człowieka z powodu zakażenia wirusem Shamonda, występującym u bydła. I o tym, dlaczego – mimo że jest to przypadek odosobniony i naprawdę szczególny – rozpisują się o nim…
Seria o tabu: biologia kazirodztwa i chowu wsobnegoCzy kategoryczny zakaz kazirodztwa, obecny w wielu kulturach, ma uzasadnienie biologiczne? Jakie faktyczne szkody wyrządza chów wsobny? Przed Wami pierwsza część naszego minicyklu na temat tabu.
Kiedy Ludzie mieli okrągłe domy i kamienne naczynia – nadajemy z Cypru sprzed 9000 latNie tworzyli ceramiki, chociaż tam, skąd przybyli, była ona dobrze znana. Domy budowali okrągłe – dokładnie takie jak w wielu miejscach świata przed tysiącami lat. W wiosce na wzgórzu żyli przez długie 1500 lat, a potem ją porzucili – bez…
Nauka na czasie: co z tą dżumą w rosji? SprawdzamyOpowiadamy o tajemniczej śmierci pracownicy rosyjskiego laboratorium przeciwdżumowego, o której wiadomo, że prowadziła badania nad pałeczką dżumy. Objęciu izolacją i kwarantanną kilkuset osób z jej otoczenia. O rosyjskich oficjalnych deklaracjach, zwyczajowo wiarygodnych: “U nas dżumy niet” i o reakcjach WHO…
Nauka na czasie: co z huraganami na Atlantyku i dlaczego uczeni palą sztuczne zwoje papirusów?Na Atlantyku, na którym o tej porze roku zwykle powstaje kilka huraganów, nie narodził się ani jeden. W tym samym czasie wschodni Pacyfik zdominowały aż trzy huragany najwyższej, piątej kategorii. Jednocześnie wielkie fale niszczą oba wybrzeża Ameryki Północnej. O co…
Skąd się bierze specyficzny zapach każdego mieszkania i woń starej klatki schodowej?Każdy dom ma własny zapach – choć jego mieszkańcy zwykle przestają go zauważać. Skąd bierze się ta charakterystyczna mieszanka? Dlaczego po powrocie z urlopu nagle czujemy tę woń? I co właściwie tworzy ten tak dobrze znany zapach klatki schodowej w…
Nauka o siusianiu: pogoń za toaletami idealnymi, i to dla obu płciPisuar dostał w tym roku Ig Nobla z fizyki – za zapobiegający rozpryskom kształt wyprowadzony z równania różniczkowego. Opowiadamy, po co naukowcy zbudowali maszynę do sikania, dlaczego mężczyźni celują w muchy i jak doszło do tego, że w ciągu ostatnich…
Po co Europie nowy port kosmiczny, i to za kołem podbiegunowym?Przyzwyczailiśmy się, że w kosmos leci się znad równika. Okazuje się jednak, że jeśli chcesz obserwować Ziemię, a nie tylko wisieć nad nią – najlepiej wystartować z Arktyki. Opowiadamy o kosmodromie w Norwegii wysuniętym najdalej na północ, o kutrze rybackim…
Tragiczna Powódź w Nepalu: co faktycznie ją wywołało?W Himalajach spada gigantyczna masa skał i lodu. Kilka minut później doliną pędzi fala, która niszczy wszystko na swojej drodze. Co naprawdę uruchomiło tę katastrofę, skąd wzięła się tak ogromna ilość wody i czy takich zdarzeń będzie coraz więcej?
Czy zakładanie nogi na nogę jest niezdrowe i jak wymiotują żyrafy?Czy zakładanie nogi na nogę jest niezdrowe? Jak i po co kameleony zmieniają kolory? Czy i w jaki sposób żyrafy wymiotują? To ostatni odcinek tegorocznego wakacyjnego cyklu, w którym odpowiadamy – z pomocą nauki i badań – na Wasze pytania. Zapraszamy…
Zaćmienie Słońca – jak, skąd i kiedy obserwować je w PolsceJak, kiedy i skąd najlepiej obserwować zaćmienie Słońca w Polsce? Oraz, czy w tych zaćmieniach jest jakiś schemat, jakaś regularność? I za ile lat przestaną być widoczne z Ziemi?
Bomba jądrowa, która namieszała w magnetosferze ZiemiOpowieść o tym, jak ludzie są w stanie namieszać w magnetosferze Ziemi za pomocą jednego absurdalnego testu jądrowego. I jak do dziś, po 64 latach, nie potrafią tego naprawić.
Czym koty mruczą i dlaczego w Tajlandii księżyc leży na bokuKolejny odcinek wakacyjnego cyklu, w którym odpowiadamy na Wasze pytania. Albo staramy się odpowiedzieć, o ile umiemy. Tym razem tematy przysłane przez: Dominikę, Martę i Huberta wraz z Dobrusią oraz Anetę.
Wulkan, który sprowadził Czarną Śmierć do EuropyJak odległa katastrofa naturalna, klimat, głód, handel zbożem i rozejm ułożyły się w ciąg zdarzeń, który doprowadził do wybuchu epidemii Czarnej Śmierci w Europie. Niedawno znaleziono ostatni brakujący element całej tej układanki.
Czy niesporczak jest do końca żywy i dlaczego woda nie cieszy tak jak czekoladaWracamy z wakacyjnym cyklem, w którym odpowiadamy na Wasze pytania. Albo staramy się odpowiedzieć, bo nie zawsze jest to łatwe. Dziś na warsztat bierzemy trzy świetne pytania przesłane przez naszych słuchaczy: Milenę Magdziak, Aleksandrę Stempin i Alicję Walkowiak-Kuc z synem Bartoszem.
Skąd te upały, jak sobie z nimi radzić – naukowoDlaczego Europa znów znalazła się pod kopułą ciepła? Skąd bierze się fala gorąca, która właśnie teraz paraliżuje Francję, a niedługo pojawi się też u nas? Oraz co podczas upału dzieje się z ludzkim ciałem: kiedy pocenie przestaje wystarczać, jak upał…
Wulkan, który powstał w ciągu jednej nocyJak rodzi się wulkan? Parícutin wyrósł w 1943 roku na polu kukurydzy w Meksyku i w ciągu kilku lat zmienił życie całej okolicy. Ponad 80 lat później nieopodal w podobnym tempie pojawił się wulkan błotny. W odcinku: magma, trzęsienia ziemi,…
Nauka na czasie: Co z tym ekstremalnym El Niño i jak wydłużyć psom życie?Silne El Niño może oznaczać więcej pogodowych ekstremów: upałów, susz, powodzi i gwałtownych zjawisk na Ziemi. Skąd wiemy, że nadchodzi? Dlaczego tak mocno wpływa na klimat całej planety? I czy jego skutki mogą być odczuwalne także w Polsce? W tym…
Ebola, czyli najbardziej przerażająca epidemiaEbola – choroba, która budzi przerażenie. W Demokratycznej Republice Konga rozwija się właśnie epidemia mało znanego gatunku tego wirusa. Kiedy i jak go odkryto? Jakie stanowi zagrożenie? Czemu tak się go boimy? I dlaczego właśnie tam się rozwija?
Hantawirus na wycieczkowcu – co wiemy do tej pory?Co wiadomo o epidemii groźnego hantawirusa, która wybuchła na pokładzie statku wycieczkowego Hondius? Zebraliśmy najbardziej aktualne informacje o przebiegu zdarzeń oraz o tym, czy istnieją powody do obaw. Czym jest hantawirus, jak się przenosi, dlaczego w aż 30 krajach są…
„The Traitors. Zdrajcy”. Czy to eksperyment psychologiczny?Właśnie skończył się 3. sezon programu „The Traitors. Zdrajcy”. Bardzo go lubimy, więc do rozmowy zaprosiliśmy Dorotę Mintę, psycholożkę i psychoterapeutkę, która zapewnia wsparcie psychologiczne uczestnikom polskich edycji “The Traitors”.
Trzęsienie ziemi w Lizbonie: Katastrofa, która zmieniła światTa katastrofa zmieniła świat, w którym żyjemy, choć wydarzyła się 271 lat temu i dotknęła niewielkiego kawałka Europy i Afryki. Opowiadamy o wielkim trzęsieniu ziemi, które w 1755 roku zdemolowało Lizbonę, a przy okazji wywołało wielką aferę na najwyższych szczeblach.
Pluskwiaki, mumie i arszenik. Pokręcona historia barwnikówKilka barwników, które zmieniły historię malarstwa. Brzmi mało porywająco? A jednak za kolorami, które trafiały na obrazy dawnych mistrzów i na tkaniny noszone przez elity, kryją się historie zaskakujące, momentami wręcz absurdalne. Są tu niezwykłe źródła barwników, wielkie pieniądze, ludzkie…
Nauka na czasie: I po co znowu lecieć na Księżyc?Niewidoczna strona Księżyca, hel-3, taikonauci, awaria kosmicznego sedesu i pytanie: po co tam wracamy? Misja Artemis II pokazuje, jak bardzo współczesny podbój Srebrnego Globu różni się od epoki Apollo. A my rozbieramy ten lot na czynniki pierwsze.
Sąd potwierdził – Big Techy celowo uzależniają dzieciCzy platformy społecznościowe uzależniają tak jak papierosy? I w jaki sposób wykorzystują metodę dezinformacji, wymyśloną przez przemysł tytoniowy kilkadziesiąt lat temu? Przyglądamy się wyrokowi sądu, który może przygwoździć gigantów technologicznych zarabiających na celowym uzależnianiu dzieci od ich usług. A następnie…
Co łączy polskie złoża helu z AI, Iranem i Zderzaczem Hadronów?Co ma wojna w Iranie do polskich złóż helu, sztucznej inteligencji, produkcji chipów, działania szpitali i Wielkiego Zderzacza Hadronów? Opowiadamy o kryzysie, który po raz pierwszy w historii obnażył to, jak bardzo nasz świat zależy od helu.
Nauka na czasie – przepychanie planetoidy i wojna jądrowa AIPierwszy raz w historii świadomie zmieniliśmy ruch ciała niebieskiego – okazuje się, że nawet drobne „szturchnięcie” planetoidy może uchronić Ziemię przed katastrofą. W tym samym odcinku zaglądamy do niepokojących symulacji, w których modele AI w sytuacjach kryzysowych niemal automatycznie eskalują…
Ołowiane epidemie: od kopalń po kranyNajwiększe katastrofy wywołane przez ołów – od australijskiego Broken Hill, przez Zambię i Nigerię, po amerykańskie Flint. Ostrzeżenia lekarzy i naukowców były ignorowane, a toksyczny metal trafiał do gleby, powietrza i wody pitnej. To historie zatrutych dzieci, społeczności pozostawionych bez…
Nauka na czasie: Starliner – katastrofa, której nie było i porzuceni astronauciJak to możliwe, że w NASA odrodziły się te same toksyczne mechanizmy, które doprowadziły do wypadków Columbii i Challengera? I dlaczego awaria statku kosmicznego Starliner z 2024 roku została uznana za równie poważną co tamte dwie katastrofy?
Ołowiani ludzie i najbardziej szkodliwy wynalazca w dziejachOpowieść o „jednoosobowej katastrofie ekologicznej”, czyli o spektakularnej karierze i upadku benzyny ołowiowej. Scenariusz jak z eposu bohaterskiego: siły zła kontra samotny naukowiec, który odkrywa mroczną tajemnicę i ocala świat od zagłady.
Powódź melasowa w Bostonie. Co tam się, u licha, stało?15 stycznia 1919 roku przez ulice Bostonu popłynęła fala melasy, która zrównała z ziemią kawał dzielnicy portowej i zabiła ponad 20 osób. Tylko w jaki sposób gęsty syrop mógł rozpędzić się do 55 km/h? I dlaczego pływanie w melasie jest…
Nauka na czasie: Wir polarny się rozpada, wirus Nipah straszy – czy mamy się baćWir polarny „rozpadający się nad naszymi głowami” i doniesienia o groźnym wirusie z Indii brzmią jak zapowiedź chaosu — ale co z tego naprawdę wynika?
72 sekundy promu Challenger: 40. rocznica katastrofyDziś mija dokładnie 40. rocznica katastrofy Challengera. 28 stycznia 1986 roku wahadłowiec rozpadł się 72 sekundy po starcie, zabijając siedmioro astronautów na oczach milionów widzów. Krok po kroku pokazujemy, jak techniczne usterki, ignorowanie ostrzeżeń, rosnąca zgoda na “akceptowalne ryzyko” i…
Nauka na czasie: Jak dotarliśmy do Ameryki i jak dotrzemy na KsiężycCzy pierwsi ludzie dotarli do Ameryki pieszo z Syberii… czy przypłynęli z Japonii? Przez dekady historia wydawała się prosta, ale nowe odkrycia wywracają ją do góry nogami. W tym samym odcinku zaglądamy też w przyszłość — do misji Artemis II, pierwszego…
Ciemna, zimna i daleka: jak Polacy upolowali planetę swobodnąJak znaleźć w kosmosie coś, co nie świeci, jest lodowato zimne i nie krąży wokół żadnej gwiazdy? Opowiadamy o odkryciu planety swobodnej, które na początku 2026 roku trafiło na łamy “Science” i zostało uznane za jedno z najważniejszych osiągnięć astronomii…
Kobieta, która zatruła szpital19 lutego 1994 roku 31-letnia Gloria Ramirez, trafiła na SOR w Kalifornii. Kilkadziesiąt minut później już nie żyła — a wraz z nią padło ponad dwadzieścioro członków personelu medycznego. Dziwny zapach, kryształki we krwi, omdlenia, drgawki i ewakuacja oddziału. Czy…
Anatomia pierwszej pomocyCo robić, kiedy ktoś obok nas traci przytomność? I dlaczego filmy to fatalny wzorzec, jeśli chodzi o resuscytację? Pytamy doświadczonego ratownika medycznego o to, co naprawdę liczy się przy udzielaniu pierwszej pomocy: co trzeba zrobić, a co można sobie darować…
Czy Ziemia „wybuchła”, żeby narodził się Księżyc?To musiała być niesamowita katastrofa. Nastąpiło coś o niewyobrażalnych rozmiarach, coś co doprowadziło do narodzin naszego Księżyca. Uderzenie? Eksplozja? Seria zderzeń? Opowiadamy o najnowszych hipotezach dotyczących tej prakatastrofy sprzed 4,5 miliarda lat. A poza tym trochę się tłumaczymy, trochę opowiadamy,…
Gdy Big Pharmie się nie opłaca – prawda o badaniach klinicznychPółki w aptekach uginają się od kolorowych pudełek, ale nie wszystko, co wygląda jak lek, faktycznie nim jest. Czasem to "loteria", w której skład tabletki zależy od tego, jak mocno świeciło słońce na plantacji. Ten odcinek, który jest wynikiem płatnej…
Jak manipulować ludźmi przy pomocy matematyki?Mapy to znacznie więcej niż tylko odwzorowanie terenu – w rękach polityków i matematyków potrafią stać się potężnym narzędziem wpływu, które może decydować o wynikach wyborów. Odpowiednie wytyczanie granic okręgów, znane jako gerrymandering, czy tworzenie rejonów szkolnych, może prowadzić do…
Nauka na czasie: Od wilka do jamnika, od żbika do kota rzymskiego legionistyKiedy psy zaczęły się tak bardzo od siebie różnić jak ratlerek od doga czy chart od mopsa? Selektywna hodowla trwa raptem 200–300 lat, a psy są z nami od co najmniej 10–11 tysięcy. Naukowa odpowiedź zaskakuje: ta różnorodność to wcale…
Co by było, gdyby z Ziemi zniknęły wszystkie grzyby?Grzyby. Podtrzymują nasze procesy życiowe, rozkład materii czy fermentację, bez której nie rozwinęłaby się nasza cywilizacja. Bez nich życie na Ziemi natychmiast zaczęłoby się sypać. Ucierpiałyby uprawy, krowy, leczenie chorób, pieczenie chleba, warzenie piwa czy sosu sojowego. Lasy przestałyby być…
Nauka na czasie: Odkleszczowa alergia na mięso i “zdjęcie” ostatnich chwil mamutaUkłucie kleszcza, po którym hamburger staje się śmiertelny? Brzmi jak miejska legenda, ale zespół alfa-gal naprawdę zabija — i w tym odcinku opowiadamy o pierwszym potwierdzonym przypadku takiej śmierci w USA oraz o tym, jak ta dziwna alergia działa. A…
Syndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowcówSyndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowców Wielu laureatów Nagrody Nobla spotyka dziwna przypadłość. Zaczynają promować pseudonaukowe terapie, szerzyć rasistowskie poglądy albo zaprzeczać istnieniu AIDS. W tym odcinku opowiadamy o syndromie noblisty, który pcha naukowych geniuszy do wykraczania poza ich kompetencje,…
Bestie z głębin, czyli łapiemy ewolucję za płetwę grzbietowąWiecie, że delfiny miały kiedyś kopyta? A foki wciąż mają łabędzie szyje, tyle, że… trochę ich nie widać. Ale to jeszcze nic przy tym, co działo się przez miliony lat, gdy w oceanach panowały gady. Dzięki dr. Danielowi Tyborowskiemu zaglądamy…
Nauka na czasie: Czy pełnia Księżyca wywołuje u nas bezsenność albo szaleństwoCzy pełnia naprawdę wysysa z nas sen i zdrowy rozsądek – a z rekinów robi nocnych żniwiarzy? Czy słusznie winą obarczamy Księżyc? A może to my sami się nakręcamy zasłyszanymi anegdotami? Naukowcy sprawdzili, ile jest faktów, a ile przesądów w…
Zapomniana epidemia: ludzie uwięzieni we własnych ciałachOpowiadamy o pandemii patologicznej senności, która niosła śmierć albo unieruchamiała chorych na całe dziesięciolecia. Mimo tych przerażających skutków została niemal całkiem zapomniana. Do dziś pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych chorób XX wieku.
Nauka na czasie: Jak pozbyć się z głowy niechcianej melodii i psie ćpunyZnacie to uczucie, kiedy kawałek jakiejś melodii krąży Wam po głowie i nijak nie możecie się go pozbyć? No więc naukowcy sprawdzili, jakie utwory tak wbijają się nam w mózgi i jak najskuteczniej je stamtąd wyrzucić. Mówimy też o ciekawym…
Nauka, morderstwo i lalki Barbie, czyli trzy kobiety wśród małpTrzy badaczki, które na zawsze zmieniły to, jak patrzymy na zwierzęta – i na nas samych. Jane Goodall, Dian Fossey i Birutė Galdikas wyruszyły w głąb dżungli, by obserwować szympansy, goryle i orangutany. To, co odkryły, wielu ludziom się nie…
Nauka na czasie: małe mózgi i wielkie kuryW ciągu miliona lat rosła inteligencja człowiekowatych, a wraz z nią zwiększały się ich mózgi. Z jednym wszak wyjątkiem: hobbitów z Flores. Dlaczego u nich znana reguła nie zadziałała? I co takiego współczesny człowiek uczynił ewolucji na Ziemi, że działa ona…
Jaką pizzę wolą jaszczurki, po co krowom paski i co znów wymyślił Donald TrumpDziś 10 tematów wesołych i jeden poważny. Przewaga wesołych wynika z niedawnego wręczenia nagród Ig Noble – omawiamy naprawdę fascynujące odkrycia, które zostały w tym roku nagrodzone. W tym, oczywiście, badanie Polaka, prof. Marcina Zajenkowskiego z Wydziału Psychologii UW.
Nauka na czasie: Jak trzyma się piana na piwie oraz wariant FrankensteinaCzy nowe warianty koronawirusa są rzeczywiście tak groźne, jak o tym piszą niektóre media? I dlaczego piana na piwie w ogóle się utrzymuje?
Czym magia różni się od religii i inne odpowiedzi na trudne pytaniaCzy specjalne okulary do komputera – takie z filtrem niebieskiego światła – mają sens? Czym magia różni się od religii i czemu dopadają nas wszystkich?
Nauka na czasie – awantura o chata GPT i szczątki polarnika w AntarktyceCzyje szczątki Polacy znaleźli w Antarktyce i jak twórcy ChataGPT zostali kompletnie zaskoczeni odbiorem ich najnowszego produktu.
Dlaczego drapanie po styropianie “boli” i inne odpowiedzi na trudne pytania• Dlaczego skrobanie paznokciem po tablicy albo po styropianie wywołuje w nas dreszcze?
Nauka na czasie – Całun Turyński nie taki święty i dziecko trojga rodzicówOpowiadamy o tym, jak nauka znowu psuje koncepcję Całunu Turyńskiego oraz o tym, kiedy dziecko potrzebuje trojga rodziców.
Tsunami i trzęsienie ziemi na Kamczatce – odcinek specjalnyOdcinek specjalny o tsunami i trzęsieniu ziemi u wybrzeży Kamczatki, które miało miejsce dziś, czyli 30 lipca o 01:24 czasu polskiego. Epicentrum wstrząsów o magnitudzie 8,8 znajdowało się około 120 km na południowy wschód od Pietropawłowska Kamczackiego, pod dnem Pacyfiku…
Dlaczego nie dasz rady iść prosto i inne odpowiedzi na trudne pytaniaPytania i odpowiedzi, czyli 4 x dlaczego: 💡 Dlaczego koty niemal nie piją wody? 💡 Dlaczego twój mózg skręca, gdy go nie pilnujesz? 💡 Dlaczego oscypek skrzypi w zębach? 💡 I dlaczego czerwone światło nie oślepia?
Nauka na czasie – szympans influencer i gwiazda z gwiazdkąDziś dwa mocne naukowe newsy. Pierwszy o szympansach, które zostają małpimi influencerami dzięki źdźbłom trawy, drugi o ujawnionej tajemnicy wielkiej gwiazdy.
Skąd psy wiedzą, która jest godzina i inne odpowiedzi na trudne pytaniaNaukowe wyjaśnienia mniej lub bardziej codziennych zjawisk – cykl “Pytania i odpowiedzi”, który tradycyjnie już nagrywamy dla Was w wakacje. W tym odcinku:
Niż genueński – czy będzie kolejna powódź?W chwili publikowania tego odcinka nad Polskę nadciąga potężny niż Gabriel, który narodził się koło Genui. Niesie ze sobą ogromną ilość wody i wygląda na to, że będzie ją zrzucał właśnie nad naszym krajem. Co sprawia, że takie niże się…
Erupcja St. Helens – fala ognia i rozerwana góraErupcja wulkanu Mt St Helens była spektakularna. I rozegrała się pod ścisłą obserwacją naukowców i fotografów, spośród których część, niestety, tego nie przeżyła. W 1980 roku w powietrze wyleciała spora część góry. Jedno z jezior się wychlapnęło ze zbiornika, a…
Nauka na czasie: twarz denisowianina i ekstremalnie wczesny test na nowotworyW tym odcinku: tajemnice najbardziej skrytego spośród archaicznych gatunków człowieka oraz tak wczesny test na nowotwory, że wyprzedza diagnozę nawet o kilka lat. Czyli dwa newsy z cyklu “Nauka na czasie”.
Katastrofy lotnicze, w których ocalała jedna osobaJak to możliwe, że katastrofę samolotu, w której ginie kilkaset osób, przeżywa jeden jedyny człowiek? I w dodatku wychodzi z niej niemal bez szwanku? W kontekście niedawnej katastrofy samolotu Air India w Ahmadabadzie opowiadamy o innych pojedynczych ocalałych, którzy “cudownie”…
Nauka na czasie: drugi Polak w kosmosie – co warto wiedzieć o nim i o misjiPiguła wiedzy o locie drugiego Polaka w kosmos i o samym Sławoszu Uznańskim-Wiśniewskim, który – uwierzcie mi – jest postacią nietuzinkową. Ten odcinek to coś na kształt przewodnika dla zabieganych. Jeśli więc jakimś cudem nie wiecie nic na ten temat,…
10 wynalazków do łączenia (prawie) wszystkiegoHistoria wynalezienia 10 cudownych drobiazgów służących do łączenia lub spinania niemal wszystkiego. Drobiazgów takich jak trytytka czy srebrna taśma, bez których nasze życie byłoby o wiele trudniejsze, a majstrowie złote rączki byliby trochę mniej złoci.
Nauka na czasie – odporność w rytmie doby i szantaże sztucznej inteligencjiJakie znaczenie dla naszej odporności ma przestrzeganie rytmu dobowego i opowieść o tym, jak sztuczna inteligencja kłamie, manipuluje i postępuje w sposób, którego się po niej nie spodziewaliśmy.
Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światemSą wszędzie. Praktycznie nie da się bez nich żyć. I nawet je lubimy… No, przynajmniej do niedawna lubiliśmy. Czy faktycznie powinniśmy się martwić tym, co robią wielkie firmy technologiczne?
Nauka na czasie: absurdalnie wysokie fale i rozmowy z psemCzy psy faktycznie rozumieją to, co się do nich mówi, czy to raczej nadinterpretacja właścicieli? Oraz jak okazało się, że wybujała fantazja żeglarzy jest rzeczywistością. Opowiadamy o ciekawych badaniach dotyczących interakcji między psami a ludźmi i dodajemy do tego niezwykłą…
Jak robimy Crazy Naukę z AI – same konkrety, z których i Wy możecie skorzystaćO narzędziach AI bez teoretyzowania i technobełkotu: do czego lepiej NIE używać sztucznej inteligencji? Jak wielu z nas mówi do chata GPT “proszę i “dziękuję” tylko dlatego, że boi się buntu maszyn? W jakich okolicznościach AI miewa halucynacje? I jak…
Nauka na czasie: Robert F. Kennedy Jr. kontra nauka i zdrowy rozsądekProstujemy antynaukowe bzdury, które szerzy Robert F. Kennedy Jr., obecny szef resortu zdrowia i opieki społecznej USA. To nie tylko przeciwnik szczepień, ale też wyznawca wielu innych niepopartych dowodami, szkodliwych poglądów.
Czy warto “rzucać” picie kawy? Co na to nauka?Co z tą kawą: w końcu szkodzi czy nie? Ile można jej wypić w ciągu dnia? Jak ją pić, żeby “działała”? Często słyszymy coś w rodzaju “Palenie rzuciłam/em, prawie już nie piję alkoholu, no tylko ta kawa jeszcze…”. Tymczasem kawa…
Nauka na czasie: 4 na 2, czyli zgadnij, które z tych newsów są prawdziweNa Prima Aprilis przygotowaliśmy 6 naukowych newsów: 4 prawdziwe, a 2 – nie. Zgadniecie, które są fake newsami? • Perfumowane rzeźby antyczne
Potężne trucizny – co czyha na nas w domu i ogrodzie?Trucizny, które mogą nas zabić w naszym własnym domu lub w jego najbliższym otoczeniu. Czyli czerwone jagody, szalony kapelusznik, smoothie z konwalią i śmiertelnie niebezpieczne mieszanki domowych środków czystości.
Nauka na czasie: Mikroplastik w naszych głowach i powrót pechowych astronautówKosmiczna podróż, która miała trwać 10 dni, a skończyła się po 9,5 miesiącach, kilka słów o księżycowym lądowniku, który woli leżeć, niż stać oraz doniesienia o mikroplastiku, który – dosłownie – włazi nam do głowy. Czyli dwa (no, dwa+) naukowe…
Potężne trucizny – najsilniejsze i trudne do wykryciaWystarczy pół kilo tej substancji, by otruć wszystkich ludzi na świecie. A żaby z Kolumbii dzielą pewną mroczną tajemnicę z ptakami z Papui Nowej Gwinei. W tym odcinku podcastu Crazy Nauka opowiadamy o truciznach. Temat jest przeogromny, więc skupiamy się…
Nauka na czasie: Blue Ghost na Księżycu i jak rośnie poziom wody w BałtykuCzy na Księżycu może działać nawigacja GPS?I dlaczego poziom Bałtyku podnosi się u polskich wybrzeży, a opada po stronie Szwecji? Opowiadamy o misji pewnego szczególnego świetlika, którego zaniosło aż na Księżyc, oraz o tym, o ile już wzrósł poziom wody…
Nowe klimatyczne kłamstwa firm paliwowych, sportwashing i stare trikiPo co firmy paliwowe zamrażają w Arktyce topniejącą wieloletnią zmarzlinę? i kto stwierdził, że odejście od spalania węgla, ropy i gazu zaprowadzi ludzkość "z powrotem do jaskiń"? W najnowszym odcinku Podcastu Crazy Nauka opowiadamy o tym, jak w ostatnich latach…
Nauka na czasie: Czy ludzie żyli w epoce dinozaurów, czyli co wiemy o nauce?Czy to prawda, że ludzie żyli już w czasach dinozaurów, antybiotyki zwalczają wirusy, a klimat się zmienia wskutek naturalnych cykli? Mówimy o raporcie Eurobarometr, poświęconym wiedzy i postawom Europejczyków wobec nauki i technologii. I tak, w raporcie są obecni również…
Wikingowie byli „fajniejsi” od Słowian: prawda czy fałsz?Skandynawscy wikingowie nosili atrakcyjne stroje i biżuterię, używali oryginalnie zdobionej broni, no i w ogóle byli tak fajni, że warto robić o nich seriale i komiksy. A Słowianie chodzili w łapciach, byli przaśni i nie daliby rady stworzyć własnego państwa,…
Nauka na czasie: Mikroprzerwy w pracy i zaraźliwe sikanieNawet jednominutowa przerwa w pracy potrafi zdziałać cuda – zmniejszyć zmęczenie, poprawić pamięć czy wydajność. Warunek: regularność. Plus fascynujący świat "zaraźliwych" zachowań: co łączy sikanie, śmiech i ziewanie? Wyjaśniamy mechanizmy neurologiczne, które sprawiają, że nieświadomie synchronizujemy się z innymi.
UFO część 2: od Rancza Skinwalkera do przesłuchań w KongresieDo 100. odcinka naszego podcastu od razu dorzucamy część drugą, w której pokazujemy, jak doszło do tego, że mit o UFO odrodził się w XXI wieku i dotarł z rancza w stanie Utah m.in. do amerykańskiego Kongresu. No i stał…
UFO część 1: od pierwszej obserwacji do Strefy 51100. odcinek naszego podcastu, a w nim coś ekstra: historia mitu UFO, w której wyjaśniamy źródła opowieści o latających spodkach i obcych. I od razu, z okazji naszego jubileuszu, wrzucamy drugą część podcastu o UFO – docieramy w niej aż…
Zdrowie na granicy: lekcje z wojny w UkrainieEpidemie, wojna, uchodźcy. Czego uczy nas kryzys, jak się przygotować na trudne czasy, poza zgromadzeniem papieru toaletowego i makaronu? Eksperci są zgodni: co najmniej tak samo ważne jest zabezpieczenie własnego zdrowia, zwłaszcza przed chorobami zakaźnymi. A jak to wyglądało w…
Jaka ilość alkoholu jeszcze nie szkodzi i co z czerwonym winem?Przez lata słyszeliśmy o prozdrowotnych właściwościach czerwonego wina i bezpiecznych dawkach alkoholu, na które można sobie regularnie pozwalać. Badania poszły do przodu i coraz więcej z nich pokazuje, że z piciem alkoholu jest zupełnie inaczej, niż nauczyliśmy się myśleć. Dziś…
Nauka na czasie. Policzkowanie króla i policzenie sekundOdcinek inny niż wszystkie, czyli lot ponad noworocznymi sekundami przestępnymi, babilońskimi ceremoniami poniżania króla, niedotrzymywaniem postanowień i uprzedzeniami względem szkockich blondynów. À propos Szkocji: w maju 2025 zapraszamy na prowadzoną przez nas wyprawę “Cała dzikość Szkocji”, którą z organizujemy wraz…
Ryby wyszły po raz pierwszy na ląd pod Kielcami, a polskie “hipopotamy” miały dziobyPierwszy taki przegląd pradziejów Polski: od już-nie-ryb, czyli pierwszych w dziejach Ziemi czworonogów, które wyszły na ląd, przez triasowe kozy i smoki wawelskie, aż po historie ukryte w kupach dinozaurów i ślady katastrofy sprzed 66 mln lat.
Nauka na czasie. Święty spokój, ale nie w Święta – dlaczego nas stresują?Bombki, światełka, magia, choinki, prezenty… Tylko dlaczego niemal 40 proc. ludzi odczuwa stres, kiedy zbliżają się Święta i dopada ich presja na wyczarowanie magicznej, rodzinnej atmosfery? Po angielsku to zjawisko ma nawet specjalną nazwę – Holiday Blues. Opowiadamy o tym,…
Najmocniejsze teorie spiskowe vs. prawdziwe spiski. Część 2Czy system badający zorze polarne wywołuje też huragany? Czy waszyngtońska pizzeria może być centrum złowieszczego spisku? Dlaczego kolory na mapach pogody zostały zmienione?
Nauka na czasie: Nieludzka poezja i dinozaurze wymiotyCzy sztuczna inteligencja pisze lepsze wiersze od Szekspira i Dickinson? Czy jesteśmy w stanie rozróżnić poezję ludzką od nieludzkiej? Oraz jakie historie opowiadają nam skamieniałe kupy i wymiociny dinozaurów, w dodatku pochodzące z terenu Polski? O tym wszystkim odpowiadamy w…
Najmocniejsze teorie spiskowe i dlaczego im ulegamy. Część 1Jak jeden sfałszowany tekst sprawił, że XX wiek był gorszy, niż powinien być? Dlaczego pierwsze kroki człowieka na Księżycu ktoś filmował z powierzchni tegoż Księżyca? Dlaczego World Trade Center zawaliło się, mimo że było odporne na uderzenia samolotów?
Tragedie, które wywołała patologiczna uległość. Część 2Kiedy patologiczne posłuszeństwo wobec przełożonych prowadzi do tragedii – jak podczas katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu, kiedy załoga prowadziła test reaktora, nie bacząc na liczne sygnały ostrzegawcze. Albo podczas masakry w My Lai, która stała się najsłynniejszą zbrodnią popełnioną przez…
Nauka na czasie: Domowy test zdrowia i pijane nietoperzeDlaczego mamy skłonność do alkoholu i zdecydowanie nie jesteśmy w tym osamotnieni? Kiedy pijaństwo było dobrym rozwiązaniem i dlaczego już nie jest? Oraz jak przeprowadzić w ciągu 30 sekund domowy test pokazujący kondycję fizyczną i neurologiczną.
Tragedie, które wywołała patologiczna uległość. Część 1Opowiadamy o sytuacjach, w których uległość wobec autorytetów doprowadziła do tragedii, a konkretnie w tym odcinku – do katastrof lotniczych. Potwierdzają one słuszność wniosków płynących z eksperymentu Milgrama, mówiących, że ludzie są z natury posłuszni osobom wyższym rangą, nawet jeśli…
Nauka na czasie: Powinniśmy się bać i tajemniczy lot nad ZiemiąDlaczego ludzie lubią, a nawet powinni się bać, np. oglądając horrory? Nauka wyjaśnia to kilkoma niekoniecznie oczywistymi przyczynami. Co wiemy o jednym z najbardziej tajemniczych pojazdów zbudowanych przez ludzi i jego obecnej misji kosmicznej?
Jesteśmy posłuszni z natury. Dlaczego trzeba się buntować?Słynny eksperyment Milgrama dowiódł czegoś przerażającego: większość z nas ma skłonność do bycia posłusznym wobec autorytetów, nawet jeśli to oznacza celowe zadawanie bólu innej osobie. Badanie miało szukać źródeł uległości Niemców wobec rozkazów prowadzących do ludobójstwa podczas drugiej wojny światowej,…
Nauka na czasie – Nietoperze, pestycydy i superterapia, która nie idzie jak burzaOpowiadamy o tym, jak wymieranie nietoperzy niespodziewanie wpłynęło na zwiększenie śmiertelności wśród amerykańskich niemowląt, oraz o tym, dlaczego rewolucyjna terapia genowa pewnej szczególnej choroby, anemii sierpowatej, co i raz napotyka przeszkody.
Jak placebo ratuje życie, a nocebo zabijaJak właściwie działa placebo i gdzie są granice jego możliwości? Jak to się dzieje, że nocebo może nas nawet zabić? Czym wytłumaczyć "nadwrażliwość na promieniowanie elektromagnetyczne" i czy udawane operacje mają sens?
Nauka na czasie: Kto może oddychać przez odbyt, czyli Ig Noble 2024Opowiadamy o Ig Noblach, czyli dziwacznych i superciekawych nagrodach naukowych m.in. za odkrycie tego, czy można oddychać przez odbyt; po co straszyć krowy, na grzbietach których stoją koty oraz czy placebo wywołujące nieprzyjemne skutki uboczne działa lepiej niż zwykłe placebo.
Powódź w Polsce 2024: wyjaśniamy przyczyny katastrofy– Jaki ciąg zdarzeń doprowadził do tak gigantycznych opadów na południu Polski? – W jakim stopniu powódź w 2024 roku jest podobna do powodzi tysiąclecia z 1997 roku? – Czy to wina ocieplenia klimatu? – Czy takie powodzie będą się…
Jak wielkie wybuchy wulkanów zmieniały historięWracamy do tematu katastrof i opowiadamy o wielkich zakrętach w historii ludzkości, wywołanych przez erupcje wulkanów: • Jaka katastrofa sprzed 70 tys. lat odcisnęła się na naszym DNA?
Nauka na czasie: Skąd upały we wrześniu i czy astronauci wrócą wreszcie z orbityMówimy o upałach i pyłach przywiewanych znad Rosji oraz o spektakularnej wpadce wielkiej firmy, która sprawiła, że dwoje astronautów nie może wrócić na Ziemię.
Czy glutaminian sodu szkodzi i inne odpowiedzi na trudne pytania – część 6Naukowo wyjaśniamy zagadkowe zjawiska, rozwiewamy popularne przesądy i mity:
Nauka na czasie: dlaczego zalało Warszawę i wyginęły dinozaury, ale nie ptaki?Mówimy o sekwencji zdarzeń, która doprowadziła do zalania Warszawy oraz o tym, co wybiło dinozaury i jak pozwoliło to rozwinąć skrzydła ptakom.
Kryminały, tajemnice i KarkonoszeW tym trochę nietypowym odcinku rozmawiamy z gościem, pisarzem Sławkiem Gortychem, o jego “Karkonoskiej serii kryminalnej”, czyli kryminałach karmionych powojenną historią Karkonoszy. O tym, czy “ziemie odzyskane” faktycznie zostały “odzyskane”, o nazistowskich zbrodniarzach ukrywających się na Dolnym Śląsku, o wiązaniu…
Nauka na czasie: jak naprawdę ma na imię słoń i awarie ludzkich mózgówDziś mówimy o słoniowych imionach czyli niezwykłej nieludzkiej komunikacji oraz o tym, jak wcześnie rozpoznać awarię ludzkiego mózgu.
Czy można jeść przed pływaniem i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania – część 5Kolejny odcinek, w którym naukowo wyjaśniamy codzienne zjawiska, popularne przesądy i faktoidy, nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić:
Nauka na czasie: korzyści z dobrej kupy i (być może) pewnych narkotykówMówimy o coraz ciekawszych, bo wreszcie dopuszczalnych badaniach nad wpływem narkotyków na ludzkie mózgi oraz o tym, że schemat chodzenia na kupę zdradza zaskakująco dużo informacji o naszym zdrowiu.
Dlaczego ćmy lecą do lampy i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania – część 4Naukowe wyjaśnienia codziennych zjawisk i popularnych przesądów, nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić:
Nauka na czasie: zaskakujący huragan i nocny alarm na Stacji KosmicznejMówimy o eksplozji rosyjskiego satelity, która zagroziła załodze Międzynarodowej Stacji Kosmicznej oraz o rekordowym huraganie Beryl, zadziwił i przestraszył klimatologów.
Czy zasada 5 sekund działa i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania – część 3W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki serwujemy Wam naukowe wyjaśnienia codziennych zjawisk, nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić. Jak choćby: 🤔 Dlaczego kolory blakną na słońcu? 🤔 Jak ocalić puszkę ze wzburzoną colą przed "wybuchnięciem"? 🤔 Dlaczego po…
Nauka na czasie: troskliwy jak neandertalczyk i wielka tajemnica KsiężycaO neandertalczykach opiekujących się dzieckiem z zespołem Downa i przywiezieniu przez chińską sondę skał z niewidocznej strony Księżyca. To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy…
Szkocja: 7 naukowych zaskoczeń7 naukowych zaskoczeń, jakich doznaliśmy w Szkocji. Poprowadziliśmy popularnonaukową wyprawę po tym cudnym kraju i mamy dla Was kilka perełek. Warto o nich wiedzieć, nawet jeśli się tam nie wybieracie. A może raczej jeszcze nie wiecie, że się tam wybieracie…
Tornada: najgroźniejsze, największe, najdziwniejszeWracamy do naszych ulubionych tematów katastroficznych. Opowiadamy o jednym z najbardziej efektownych, ale i niszczycielskich zjawisk, jakie można zobaczyć na Ziemi – trąbie powietrznej albo tornadzie. Mówimy o tornadach największych, najgroźniejszych, najdziwniejszych, ale też o tym, jak one właściwie powstają…
Nauka na czasie: Wylęg cykad w USA i co marszczy AI?Opowiadamy o tym, co naprawdę wyrabiają cykady w Stanach Zjednoczonych i jak to się mija z niektórymi doniesieniami mediów. Oraz o zastosowaniu sztucznej inteligencji, o którym pewnie nie słyszeliście, a zdecydowanie powinniście.
Pierwsza polska elektrownia jądrowa: pytania i odpowiedziCzy Polska potrzebuje energii z atomu? Czy nasza elektrownia jądrowa będzie bezpieczniejsza od tych w Czarnobylu czy Fukushimie? Czy stawianie elektrowni jądrowej nad Bałtykiem powinno budzić obawy?
Nauka na czasie: dziwne ślady na Marsie i co mają wiewiórki do dawnych epidemiiOpowiadamy o bakteriach, wychodząc od oczerniania wiewiórek i wybielania szczurów w kontekście przyczyn dawnych epidemii, a kończąc na domniemanych mikroorganizmach żyjących niegdyś na Marsie, co przybliża nas do bodaj największego kosmicznego odkrycia, jakie może nas czekać w ciągu kolejnych lat.…
Kominy hydrotermalne: źródło dziwnego życia w oceanach i kosmosiePrzez szczeliny w dnie oceanu plują nieprzyzwoicie gorącą wodą i życiodajnymi substancjami. Wyloty tych podmorskich “gejzerów” obudowują się imponującymi kominami, wokół których żyją niespotykane nigdzie indziej organizmy – ekstremofile opierające swoje istnienie nie na energii świetlnej (fotosyntezie), ale na starszym…
Auta elektryczne: Czy są naprawdę czystsze? Czy sprawdzają się w Polsce?Opowiadamy o alternatywach dla samochodów spalinowych w kontekście Polski: które rozwiązania sprawdzają się już teraz, a które mogą sprawdzić się w nie tak znów odległej przyszłości? Skąd brać czysty prąd i wodór w kraju, który na węglu stoi? Czy mamy…
Nauka na czasie – Dubaj pod wodą i wyjątkowa czarna dziuraOpowiadamy o prawdziwych przyczynach powodzi błyskawicznej, która tydzień temu nawiedziła Dubaj oraz o największej czarnej dziurze pochodzenia gwiazdowego, jaką udało się do tej pory zaobserwować i o udziale Polaków w tym odkryciu.
Najdziwniejsze przedmioty, jakie ludzie pozostawili w kosmosieHamaki. Rękawice. Worki z kupą. Samochody. Piłki. Oszczepy. Uff. Lista dziwacznych rzeczy, które ludzie zostawili w kosmosie jest długa. My wybraliśmy te, które mają najciekawsze historie. Od pierwszego lotu w kosmos po ostatnio zgubioną torbę. Posłuchajcie – będzie dziwnie
Nauka na czasie – Sahara nad Polską i co nas roztańczaDlaczego przy jednym typie muzyki chce nam się tańczyć, a przy innych – niekoniecznie? I co właściwie robi pył znad Sahary nad Polską oraz jakie to niesie dla nas konsekwencje? To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja…
Punkt Nemo – morski cmentarz statków kosmicznychPunkt Nemo to prawdziwy koniec świata. Najbardziej oddalone od jakiegokolwiek lądu miejsce na Ziemi. To tu kieruje się spadające z orbity statki kosmiczne. To tu ma się znajdować miasto Cthulhu. Zapraszamy Was do odwiedzenia niezwykłego punktu na Ziemi. Miejsca, w…
Nauka na czasie – wskrzeszanie mamutów i ludziDwa projekty związane z szeroko pojętym wskrzeszaniem. W ramach jednego z nich sztuczna inteligencja (czyli AI) tworzy wirtualne kopie zmarłych ludzi, w ramach drugiego naukowcy chcą odtworzyć wymarły gatunek – mamuta włochatego. Jedno i drugie budzi wątpliwości etyczne. To odcinek z…
Sondy kosmiczne część 2. – pogoń za skałamiWysłane przez ludzkość sondy kosmiczne doścignęły kilka planetoid i kometę, a następnie na nich wylądowały. Odkryły przed nami małe światy, które okazały się bardziej zróżnicowane i zadziwiające, niż naukowcy kiedykolwiek przypuszczali. Posłuchajcie naszego podcastu o tych niezwykłych kosmicznych pościgach! Jest…
Nauka na czasie – dlaczego nie mamy ogonów, ale mamy nowe lekiCo sprawiło, że nasi przodkowie utracili ogony? I jak stare leki znajdują nowe, zaskakujące zastosowanie, np. w leczeniu odmrożeń? Odpowiadamy na te pytania – oczywiście z pomocą badań, których wyniki zostały niedawno opublikowane – w najnowszym odcinku Podcastu Crazy Nauki.
Sondy kosmiczne – niesamowite misje, część 1Najbardziej spektakularne osiągnięcia i odkrycia dokonane przez sondy kosmiczne: wyprawa do krainy jezior ciekłego metanu, lot przez chmury z kwasu siarkowego czy kąpiele w gejzerach tryskających na 1,5 tysiąca kilometrów. Kiedy ludzkość wciąż emocjonuje się lądowaniem ludzi na Księżycu, zrobotyzowane…
Nauka na czasie – jak nie zginąć od pioruna oraz odczytywanie emotikonówDlaczego podczas burzy warto jednak zmoknąć, by uniknąć znacznie większych strat oraz jak kultura wpływa na nasz sposób odczytywania emotikonów? Odpowiadamy na te pytania – oczywiście z pomocą badań, których wyniki zostały niedawno opublikowane. To odcinek z cyklu “Nauka na…
Samoloty vs siły naturyWypadki i incydenty lotnicze, w których główną rolę odegrały siły natury. Opowiadamy o niebezpiecznych sytuacjach, których przyczyną był w mniejszym stopniu błąd ludzki czy usterka techniczna, a w większym – zjawiska przyrodnicze. Dowiecie się m.in.:
Porozmawiaj z nią czy z nim? Czyli o kreowaniu asystentów głosowych AIJeszcze kilka lat temu większość wirtualnych asystentów – tych od firm Amazon, Google czy Apple – była domyślnie kobietami. Jak to się zmieniło i dlaczego? Co sprawia, że ze sztuczną inteligencją można pogadać jak z człowiekiem? I dlaczego zespoły pracujących…
Nauka na czasie – diamentowy deszcz i pierwsi Homo sapiens w Europie ŚrodkowejDeszcz diamentów, który okazuje się wcale nie tak rzadkim zjawiskiem w kosmosie, oraz pierwsi Homo sapiens, którzy przeszli przez Alpy, dotarli do Europy Środkowej i wyparli stamtąd neandertalczyków. To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu,…
Dlaczego warto być gotowym na atak zombie?O tym, jak z atakiem zombie poradziłyby sobie Pentagon i CDC, czyli amerykańska agencja ds. kontroli chorób – bo “jeśli jesteś gotowy na apokalipsę zombie, to jesteś gotowy na każdą sytuację kryzysową”. Oraz jakie awaryjne zestawy ratunkowe gromadzą prepersi i…
Nauka na czasie – tłok na Księżycu i nowe antybiotykiIstny szturm sond kosmicznych na Księżyc i odkrycie nowej klasy antybiotyków, po raz pierwszy po latach. To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten nadajemy co drugi…
Powodzie błyskawiczneOpowiadamy o najbardziej niszczycielskich powodziach błyskawicznych w XXI wieku oraz o ich przyczynach i skutkach. Od Pakistanu, przez Libię po Niemcy, a na dokładkę Maków Podhalański. Tym razem skupiamy się na katastrofach wywołanych przez pogodę. Dowiecie się m.in.:
Nauka na czasie: towarzyskie psy, long covid i najgorętszy rokMówimy o tym, co najbardziej wpływa na długość psiego życia, jak działają nasze mięśnie po covidzie i jakie rekordy pobiły temperatury w 2023 roku. “Nauka na czasie” to nowy, nieco krótszy format Podcastu Crazy Nauki, który nagrywamy co drugi tydzień,…
Zdążyć przed wielką wodą – jak ratowano zabytki przed zalaniem🎧🎙 W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki opowiadamy o ratowaniu (bądź nieratowaniu) skarbów kultury, które miały zostać zalane przez wodę spiętrzoną zaporami. Monumentalne projekty inżynierskie, ogromne straty, wielkie mobilizacje archeologów.
Nauka na czasie – końskie twarze i CAPTCHADlaczego konie mają długie pyski, a sarny krótkie, oraz o tym, jak ludzie starają się przechytrzyć boty, tworząc systemy captcha, czyli “nie jestem robotem”.“Nauka na czasie” to nowy, krótszy format Podcastu Crazy Nauki, który nagrywamy co drugi tydzień, na przemian…
Afryka i safari – to nie tak, jak myśliszAfryka i safari – to nie tak, jak myślisz. Rozmawiamy z przewodniczką Anną Olej-Kobus > Odcinek sponsorowany < Tym razem przy mikrofonach zamiast nas dwojga jest nas w studiu aż troje! Przewodniczka i podróżniczka Anna Olej-Kobus (AfrykAnką) o Afryce i…
Nauka na czasie – kiszonki i dinozaury“Nauka na czasie” to nowy, krótszy format Podcastu Crazy Nauki, który nagrywamy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami. Omawiamy w nim po dwa-trzy newsy naukowe z ostatnich dni.
Różdżki, żyły wodne i aura, czyli w co wierzyliśmy w PRL-uOpowiadamy o rozkwicie pseudonauki u schyłku PRL-u: o Kaszpirowskim, wahadełkach, różdżkach, żyłach wodnych, leczeniu przez nakładanie rąk czy kasztanach wkładanych do tapczanów. Oboje dorastaliśmy w tamtych czasach i – podobnie jak wówczas większość Polaków – mieliśmy własne doświadczenia z radiestetami…
Plagi królików i pnączy, czyli najbardziej inwazyjne gatunkiDziesięć miliardów królików, szarańcza zjadająca jedną piątą żywności świata, węże powodujące spięcia w dostawach prądu i pnącza duszące inne rośliny… Opowiadamy o plagach wywołanych przez gatunki inwazyjne, czyli przywleczone lub celowo przesiedlone na nowe dla nich tereny, gdzie znalazły idealne…
Wypadki kosmiczne (część 2), które zdarzyły się… na ZiemiDruga część podcastu o katastrofach kosmicznych, w której opowiadamy o wypadkach związanych z lotami załogowymi – tych, które zdarzyły się na Ziemi albo tuż ponad nią. Mówimy o tych nieco mniej nagłośnionych katastrofach, poza szeroko opisanymi dramatami Challengera i Columbii.…
Wypadki jądrowe – groźne, choć mniej znane. Część 2Zapraszamy na drugą część opowieści o nieco mniej znanych wypadkach jądrowych. To fascynujące, ale i straszne historie. Pokazują wyraźnie, jak wiele może pójść nie tak, kiedy przy budowie czy obsłudze technologii jądrowych pojawia się pośpiech i związane z nim błędy…
Wypadki jądrowe – groźne, choć mniej znane. Część 1Opowiadamy o mniej znanych wypadkach jądrowych – tych poza katastrofami w Czarnobylu i Fukushimie, które szeroko opisano już w wielu miejscach. To będzie historia błędów ludzkich i spowodowanych przez nie zdarzeń, z których część skończyła się tragicznie.
Jak Polacy pomogli stworzyć lek na COVID i inne koronawirusy?– Dlaczego wirusy tak opornie poddają się lekom?
Mechanizmy dezinformacji klimatycznej – na co uważać?O demaskowaniu klimatycznych manipulacji przed wyborami – wykrywaniu dezinformacji, antynaukowych mitów i fake newsów serwowanych nam przez niektórych polityków – rozmawiamy z dr Aleksandrą Kardaś, fizyczką atmosfery z Nauki o klimacie ( i Małgorzatą Kilian-Grzegorczyk, szefową organizacji fact-checkerskiej Stowarzyszenie Demagog…
Dramatyczne wypadki w przestrzeni kosmicznejTym razem mówimy o wypadkach, które miały miejsce w przestrzeni kosmicznej podczas lotów załogowych. Wszystkie stanowiły zagrożenie dla życia astronautów, ale tylko jeden zakończył się ich śmiercią. Tu ważne zastrzeżenie: chodzi o zdarzenia ponad Linią Kármána – umowną granicą pomiędzy…
Po co komu energia z atomu? Czyli nie tylko elektrownieEnergia z atomu – wiadomo, elektrownie jądrowe. O tym wiedza wszyscy. I właściwie zazwyczaj na tym się ta wiedza kończy. Dlatego poszukaliśmy, poczytaliśmy i znaleźliśmy całe mnóstwo innych zastosowań energii jądrowej. W tym takich, których efekty spotykamy dosłownie na co…
7 słynnych erupcji wulkanówWracamy do naszej ulubionej konwencji katastroficznej. Opowiemy Wam o erupcjach wulkanów – tych największych w spisanej historii, ale też np. najgłośniejszych oraz takich, które wywołały przewroty polityczne w niekiedy odległych zakątkach świata.
Jak obliczyć odległość od burzy i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania – część 2To druga porcja naukowych wyjaśnień zjawisk, na które trafiamy często, ale nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić. Łącznie 12 pytań i 12 naukowych odpowiedzi.
Dlaczego mięta chłodzi i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania – część 1Tym razem odpowiadamy na pytania o zjawiska codzienne, które mają zaskakujące naukowe wyjaśnienia. Zjawiska, nad którymi większość z nas nie zastanawiała się głębiej, ale zrobili to za nas naukowcy i odkryli rzeczy naprawdę fascynujące.
Tsunami – niszczycielskie fale, ich skutki, rekordyOpowiadamy o tsunami – falach, które bywają wysokie jak wieżowce i niszczą wszystko na swojej drodze. Wyjaśniamy, jak powstają, jak się zachowują na otwartym oceanie i co robią, gdy napotkają płyciznę. Opisujemy najbardziej niszczycielskie i największe tsunami, o jakich wiemy,…
11 najbardziej skażonych miejsc na świecieOpowiadamy o najbardziej skażonych miejscach na Ziemi – takich, w których np. toksyczne powietrze skraca ludziom życie o kilkadziesiąt lat, a zanurzenie się w zanieczyszczonej wodzie grozi śmiercią. Niektóre z nich to miejsca zamknięte i starannie strzeżone, inne – wręcz…
Jak ludzkość zwalczyła ospę prawdziwą?Jednym z największych sukcesów ludzkości było wyeliminowanie ospy prawdziwej* – choroby zakaźnej, której straszne epidemie przez długie tysiąclecia aż do lat 70. XX wieku zabiły setki milionów ludzi na całym świecie. Kres temu położyły masowe szczepienia. W 1980 roku Światowa…
Po co naukowcom trupie farmy?Słyszeliście kiedyś o “trupiej farmie”? Nazwa jest tak malownicza, że trudno jej nie zapamiętać, więc wiele osób ma świadomość istnienia takiego miejsca. Pomysł jest w sumie prosty, choć nadal szokuje. Bierzemy ludzkie zwłoki i układamy je w różnych miejscach, głównie…
Katastrofy przemysłowe gorsze niż ta w CzarnobyluDziś, 26 kwietnia 2023 roku mija 37. rocznica katastrofy w Czarnobylu. I ten podcast NIE jest o tym. Fakt, zainspirowała nas ta rocznica, ale mówimy o katastrofach przemysłowych, których bezpośrednie skutki były znacznie gorsze, niż Czarnobyla. Zginęło więcej osób, skażenie…
Problemy z ziemskim magnetyzmemOgłupiałe ptaki spadają na ziemię, ludzie chorują, elektronika iskrząc umiera. Czyli wizja naszego świata po tym, jak ziemskie bieguny magnetyczne zamienią się miejscami. Tym razem sprawdzamy, ile tu prawdy i co takie obawy mają wspólnego z nauką (spoiler – trochę…
Najlepsze nosy świataWiedzieliście, że pszczoły mogą pracować na lotniskach i wykrywać przemyt narkotyków? A wielkoszczury (tak, to takie wielkie szczury) znacznie lepiej od ludzi wykrywają miny lądowe? Bo że psy potrafią wywąchać zbliżający się atak padaczki albo koronawirusową infekcję, to chyba już…
Kosmiczne katastrofy, czelabińska i tunguska, czyli jak skała może wyparowaćOpowiadamy o kosmicznych pociskach, które próbują zderzyć się z Ziemią i niekiedy im się to udaje. Naszymi głównymi bohaterkami są dwie katastrofy – tunguska i czelabińska. Jest okazja, żeby o tym teraz mówić, bo 15 lutego mija dokładnie 10 lat…
Gadające rury, sprytne światła – czego nie wiesz o swoim mieścieNajlepiej, żeby mało kto o tym wiedział. Bo jeśli ktoś wie, to znaczy, że coś tu źle działa. Tak w skrócie można podsumować pomysł na smart city, czyli miasto, które dyskretnie pomaga swoim mieszkańcom.
Arktyczna zmarzlina nie jest już wieczna. Skutki – dramatyczneJaką chorobę przeniósł na zwierzęta i ludzi renifer, który padł przed 70 laty? Gdzie w Polsce istnieje wieczna zmarzlina? Dlaczego koncern paliwowy sztucznie zamraża ziemię pod ropociągiem na Alasce Z jakiego powodu dawne lotnisko na Syberii wygląda jak wielka folia…
Jak geny przodków pozwoliły złapać seryjnego mordercęWłaściwie nie było szans na to, żeby złapać Golden State Killera. Był zbyt dobry w tym, co robił. A robił rzeczy absolutnie straszne. Ale nie mógł przewidzieć tego, że jak rozwinie się nauka. I to właśnie rozwój nauki i oraz…
Niech szkoła leci do chmury – mała zmiana o dużym znaczeniuCzasem dobrze jest się spóźnić. Zwłaszcza wtedy, gdy w ten sposób możemy ominąć kilka zupełnie niepotrzebnych etapów. Tak było z kartami płatniczymi w Polsce (jesteśmy w światowej czołówce!) i tak jest z komputerami w szkołach. W tej chwili na świecie…
Maria Skłodowska-Curie, jakiej nie znacieNie tylko badaczka i podwójna noblistka, ale też techniczka medyczna, kierowczyni ambulansu na froncie pierwszej wojny światowej, filantropka, patriotka, ikona feminizmu, przyjaciółka Einsteina, turystka górska, skandalistka, wielbicielka psów, rowerzystka. A do tego niezwykle skromna, stroniąca od sławy osoba.
Czego szkoła nie nauczy, czyli jak przygotować się do nieznanej przyszłości?„Zawody przyszłości”? Piękne hasło, które… nie bardzo ma sens. Tak naprawdę nie mamy pojęcia, jakie zawody będą miały znacznie za 10, a co dopiero za 30 lat!
Kosmiczne kłamstwa w służbie propagandy i dezinformacjiKosmiczne kłamstwa w służbie propagandy i dezinformacji
Czy owady to jedzenie przyszłości?Jadł_byś owady? Tak jak je się warzywa, owoce czy mięso? A może uważasz, że to obrzydliwe?
Wielkie smrody w wielkich miastach – historia od Kryzysu Końskiego Łajna po Zabójczą MgłęMiasto, które trzeba było podnieść, dom po domu, o 2 metry. Rzeka, która odsłoniła niewiarygodnie śmierdzące pokłady wszelkich możliwych brudów. Wielki Kryzys Końskiego Łajna w Londynie i Manhattan, w którym pokłady odchodów miały sięgnąć drugiego piętra. Zebraliśmy niesamowite opowieści o…
Na fali Crazy Nauki – obalamy mity na temat telefonii komórkowejJuż samo słowo "promieniowanie" budzi strach. Tymczasem promieniowanie elektromagnetyczne to radio, mikrofalówka, telefonia komórkowa, ciepło, które czujemy na skórze, widzialne światło, ultrafiolet, promienie rentgenowskie i gamma. Rozmawiamy o tym, dlaczego ludzie boją się telefonii komórkowej, systemu 5G i czy telefony…
Zbrodnie i trudne przypadki rozwiązane dzięki nauce i jej nieszablonowym metodomMorderca zidentyfikowany dzięki genetycznej “fotografii”; pyłki roślin łączą sprawcę z miejscem porzucenia ciał ofiar; nowa metoda “ożywia” stare DNA i wskazuje mordercę… Opowiadamy o tym, jak nauka wspiera kryminalistykę. Ale nie jest to typowe true crime – bo przecież obecnie…
Katastrofy z głupoty, chciwości i złej woli, czyli jak 'zniknąć’ jezioro i zasuszyć ziemięOgromne jeziora, które znikają w ciągu kilkudziesięciu lat. Katastrofalne burze pyłowe spowodowane głupotą człowieka. Konflikty, w których bronią staje się woda. W tym odcinku mówimy o tym, jak ludzie pakują się z łapami tam, gdzie nie powinni, a potem często…
Najbardziej zadziwiające wypadki w laboratoriachNajczęstsze wypadki w laboratoriach to wybuchy. Ale my nie o tym. Wybraliśmy przypadki dziwne, nieoczywiste, zaskakujące, z drugim dnem. Niektóre miały zaskakująco dobre zakończenia, inne – niespodziewanie tragiczne. Bycie naukowcem bywa naprawdę niebezpieczne.
Nieprzewidziane skutki prób jądrowychNieprzewidziane skutki prób broni jądrowej oraz jak testowanie ładunków nuklearnych zamieniło się w dobrze prosperujący biznes. Próby jądrowe nie zawsze szły zgodnie z planem. Czasem miało to dramatyczne, a czasem tylko komiczne skutki. A wokół tych potężnych wojskowych eksperymentów zbudowano…
Top 10 tekstów na 10-lecie Crazy Nauki10. Czym są te dziwne rzeczy wciąż pływające mi przed oczami?
Na fali Crazy Nauki – o tym, po co komu to całe 5GCzy faktycznie potrzebujemy sieci komórkowej 5. generacji, skoro internet na naszych komórkach i tak śmiga? Owszem, bo nie tylko o prędkość tu chodzi. Starsze sieci po prostu zapchają się i to wcale nie z powodu liczby telefonów komórkowych. Rozmawiamy o…
Kłamstwa branży paliwowej, czyli skąd wzięły się mity związane ze zmianą klimatuWiecie, skąd się wzięły niemal wszystkie mity i fake newsy dotyczące zmian klimatu? Wymyślili je 20-30 lat temu zatrudnieni przez koncerny energetyczne specjaliści od czarnego PR-u. Choć brzmi to jak teoria spiskowa, to istnieje mnóstwo dowodów potwierdzających zmowę największych światowych…
Na fali Crazy Nauki – o tym, jakiego promieniowania warto się bać i dlaczego Rosja tak nie cierpi 5GWracamy do naszych podcastów Crazy Nauki. To pierwszy odcinek serii, którą nazwaliśmy "Na fali Crazy Nauki", ponieważ jej partnerem jest serwis Na fali nauki.
Nieważkość na twardoTurystyka kosmiczna – to brzmi pięknie! Takie Malediwy. Albo Bali. Tylko lepsze widoki i ta cudowna nieważkość! Tak!!!
Zaćmiło nasZaćmieniami Słońca ekscytują się wszyscy, a to przecież zaćmienia Księżyca są rzadszymi zjawiskami. W dodatku nie trzeba jechać na koniec świata, bo widać je z każdego miejsca na Ziemi, z którego można dostrzec w tym czasie Księżyc. Opowiadamy o całkowitym…
Nauka i zombieZombie, nieumarli, rozpadający się ludzie, których śmierć pozbawiła świadomości, woli i myśli pozostawiając tylko pragnienie zaspokojenia głodu. W pierwszym odcinku podcasta Crazy Nauki zastanawiamy się, skąd wzięła się ta koszmarna wizja i ile ma wspólnego z nauką. Nie zdradzę za…
Nie ma odcinków pasujących do tych filtrów.